Anafilaksja okołooperacyjna | Odetchnij Spokojnie

Anafilaksja okołooperacyjna

Anafilaksja w trakcie znieczulenia ogólnego występuje z częstością od 1:3500 do 1:20000 znieczuleń, jednak śmiertelność jest względnie wysoka (3-6%) z powodu gwałtownego rozwoju pełnoobjawowego wstrząsu anafilaktycznego. W 60-70% przypadków czynnikiem etiologicznym anafilaksji w trakcie znieczulenia ogólnego są leki blokujące przewodnictwo nerwowo-mięśniowe (neuromuscular blocking agents, NMBA), w 17% lateks, w pozostałych przypadkach antybiotyki (głównie penicyliny i cefalosporyny), płyny koloidowe, barbiturany, zwłaszcza tiopental, opioidy, antyseptyki, preparaty krwiopochodne oraz leki stosowane w znieczuleniu miejscowym.

Anafilaksja na NMBA w 75% dotyczy kobiet. Najczęściej anafilaksję wywołuje suksametonium i rokuronium, rzadziej wekuronium i pankuronium, najrzadziej atrakurium i miwakurium. Chorzy z mastocytozą należą do szczególnej grupy ryzyka rozwoju anafilaksji okołooperacyjnej. Objawy skórne w anafilaksji okołooperacyjnej występują rzadziej niż w anafilaksji o innej etiologii, stąd rozpoznanie reakcji może być trudniejsze. Objawy z układu krążenia mogą być jedynymi objawami anafilaksji okołooperacyjnej i są często trudne do zróżnicowania z innymi przyczynami niewydolności krążenia związanej z samym zabiegiem. Częściej niż w innych przypadkach anafilaksji występuje bradykardia. Żaden pojedynczy test diagnostyczny nie potwierdza i nie wyklucza roli danego leku jako potencjalnej przyczyny anafilaksji, dlatego należy dążyć do rozpoznania czynnika etiologicznego przez różne dostępne testy, jednak większość protokołów diagnostycznych nie ma standaryzacji.

W przypadku diagnostyki anafilaksji wywołanej przez NMBA, tiopental i lateks możliwe jest oznaczenie stężenia swoistych IgE. Testy skórne z lekami stosowanymi w anestezji mogą być trudne do interpretacji, ponieważ duża część leków wywołuje reakcję anafilaktyczną w wyniku bezpośredniego uwolnienia mediatorów z komórek tucznych, a nie w wyniku reakcji zależnej od IgE. Testy skórne okazały się przydatne w ocenie roli NMBA, antybiotyków, chlorheksydyny, żelatyny, insuliny, leków znieczulających miejscowo, lateksu oraz w mniejszym stopniu opiatów (odczyny fałszywie dodatnie), barbituranów i benzodwuazepin. Czułość testów skórnych może zmniejszać się wraz z upływem czasu (anafilaksja w reakcji na antybiotyki). W przypadku leków blokujących przewodnictwo nerwowo-mięśniowe, zwłaszcza suksametonium, reaktywność w testach skórnych jest wysoka przez długi okres.

W diagnostyce anafilaksji na NMBA punktowe testy skórne wykonuje się w większości z gotowymi preparatami leków z wyjątkiem suksametonium (rozcieńczenie 1:5) oraz miwakurium i atrakurium, które należy rozcieńczyć w stosunku 1:10. Wykonywanie testów śródskórnych rozpoczyna się od rozcieńczenia 1:10000, stopniowo zmniejszając rozcieńczenie do stężenia, które zwykle nie wywołuje reakcji u osób nieuczulonych (np. dla suksametonium jest to 1:500, dla rokuronium 1:200, dla wekuronium i pankuronium – 1:10, dla atrakurium i miwakurium – 1:1000). Uwaga: 84% pacjentów wykazuje uczulenie krzyżowe na różne NMBA.

Oznaczenie stężenia tryptazy jako czynnika predykcyjnego jest mniej pomocne – PPV (positive predictive value) wynosi 93%, NPV (negative predictive value) – 54%. Należy pamiętać o endogennej produkcji histaminy oraz innych mediatorów w przypadku mastocytozy, pokrzywki barwnikowej, białaczki bazofilowej, ostrej białaczki promielocytowej, VIPoma, raka rdzeniastego tarczycy.

Anafilaksja na lateks jest reakcją zależną od IgE. Występuje częściej u pacjentów z atopią, u chorych, którzy w przeszłości poddani byli kilkakrotnym zabiegom operacyjnym oraz u dzieci z rozszczepem kręgosłupa (75% pacjentów ze spina bifida jest uczulonych na lateks) i zespoleniem komorowo-otrzewnowym. Także pracownicy sektora medycznego należą do grupy zwiększonego ryzyka (12% z nich jest uczulona na lateks). Rygorystyczne przestrzeganie zakazu kontaktu osób uczulonych z lateksem jest niezwykle istotne. Reakcja anafilaktyczna związana z uczuleniem na lateks może rozpocząć się nawet kilka minut po ekspozycji, jednak często objawy pojawiają się z opóźnieniem w stosunku czasu ekspozycji (30-60 minut). Alergia na lateks wiąże się z krzyżowymi reakcjami z alergenami pochodzenia roślinnego (banany, awokado, kasztany jadalne). Czułość testów in vitro jest bardzo zróżnicowana (od 50% do 100%), dlatego ujemny wynik testów diagnostycznych nie wyklucza rozpoznania anafilaksji na lateks w przypadku dodatniego wywiadu. Wszyscy pacjenci z rozszczepem kręgosłupa niezależnie od informacji o uczuleniu lub jego braku oraz wszyscy z udokumentowanym uczuleniem na lateks muszą mieć przeprowadzane wszelkie zabiegi medyczne w środowisku wolnym od lateksu. Pacjenci uczuleni na lateks powinni nosić na ręce opaskę z napisem informującym o uczuleniu oraz powinni zawsze posiadać adrenalinę gotową do podania.

Źródło: Anafilaksja. Sytuacje szczególne Wybrane zagadnienia dla alergologów dr n. med. Łukasz Błażowski, prof. dr hab. n. med. Barbara Rogala, dr hab. n. med. Ewa Cichocka-Jarosz, prof. dr hab. n. med. Jerzy Kruszewski, prof. dr hab. n. med. Piotr Kuna, prof dr hab. n. med. Bolesław Samoliński

Zobacz też

Adrenalina WZF

Skład i postać

Adrenalina WZF (Adrenalinum). 1 ml roztworu do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce zawiera 1 mg adrenaliny w postaci adrenaliny winianu. Jedna dawka 0,3 ml zawiera 300 mikrogramów adrenaliny. Roztwór do wstrzykiwań. Bezbarwny lub prawie bezbarwny, przezroczysty płyn. Substancja pomocnicza o znanym działaniu: sodu pirosiarczyn (E 223).) 1 mg/1 ml.

Wskazania

Leczenie doraźne w nagłych przypadkach ostrych reakcji alergicznych (anafilaksji), wywołanych przez pokarmy, leki, ukąszenia i użądlenia owadów oraz inne alergeny, jak również w przypadku anafilaksji samoistnej.

Dawkowanie i sposób podawania

Zazwyczaj stosuje się od 0,005 mg/kg mc. do 0,01 mg/kg mc., jednak w niektórych przypadkach może być konieczne zastosowanie większej dawki. Dorośli i dzieci o masie ciała powyżej 30 kg: zazwyczaj stosuje się 300 mikrogramów (0,3 ml). W przypadku braku poprawy stanu klinicznego lub jego pogorszenia, 5-15 minut po pierwszym zastrzyku można podać drugi zastrzyk z dodatkową dawką produktu Adrenalina WZF. Zaleca się przepisywanie pacjentom dwóch ampułko-strzykawek produktu Adrenalina WZF, które powinni mieć zawsze przy sobie. Dzieciom o masie ciała poniżej 30 kg nie można podać dawki mniejszej niż 300 mikrogramów z odpowiednią dokładnością ze względu na konstrukcję ampułko-strzykawki. Dlatego też mniejsze dawki mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach zagrażających życiu i pod kontrolą lekarza. Sposób podawania. Produkt należy wstrzykiwać wyłącznie domięśniowo. Ampułko-strzykawka ma blokadę umożliwiającą podanie jednorazowej dawki 300 mikrogramów adrenaliny. Ze względu na stabilność produktu ampułko-strzykawka zawiera 1 ml roztworu. Po podaniu dawki leku w ampułko-strzykawce pozostaje 0,7 ml roztworu, ale ampułko-strzykawka nie nadaje się do ponownego użytku i należy ją w bezpieczny sposób usunąć. Produkt należy podawać natychmiast po wystąpieniu objawów ciężkiej reakcji alergicznej (w tym wstrząsu anafilaktycznego). Mogą one wystąpić w ciągu kilku minut od zetknięcia się z alergenem i zazwyczaj są to: pokrzywka, zaczerwienienie lub obrzęk naczynioruchowy. Objawy o ciężkim przebiegu obejmują układ oddechowy i krążenia. Produkt należy wstrzykiwać tylko w mięsień w przednio-bocznej części uda, nie wstrzykiwać w mięśnie pośladka. Miejsce, w które wstrzyknięto produkt należy lekko masować przez 10 sekund po wykonaniu iniekcji. Pacjenta/opiekuna należy poinformować, że po każdorazowym użyciu produktu Adrenalina WZF: należy zadzwonić po natychmiastową pomoc medyczną, wezwać karetkę pogotowia oraz powiedzieć, że jest to „anafilaksja”, nawet jeśli objawy ulegną poprawie; w przypadku pacjentów przytomnych korzystne jest ułożenie płasko z uniesionymi nogami, jeżeli jednak występują trudności z oddychaniem, powinni oni usiąść. Nieprzytomnych pacjentów należy ułożyć na boku w pozycji bezpiecznej; pacjent powinien w miarę możliwości pozostać z inną osobą, do momentu przybycia pomocy medycznej.

Przeciwwskazania

UWAGA: w stanach zagrożenia życia nie ma bezwzględnych przeciwwskazań do zastosowania adrenaliny. Nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą.

Ostrzeżenia i zalecane środki ostrożności

Wszystkich pacjentów, którym przepisuje się produkt Adrenalina WZF, należy dokładnie poinformować o wskazaniach do stosowania oraz właściwym sposobie podawania. Usilnie zaleca się przeszkolenie osób z najbliższego otoczenia pacjenta (np. rodziców, opiekunów, nauczycieli) w zakresie poprawnego stosowania produktu Adrenalina WZF w przypadku konieczności udzielenia pomocy w nagłej sytuacji. Adrenalina WZF jest przeznaczona do stosowania w sytuacjach zagrożenia życia, wynikającego z wystąpienia ciężkiej reakcji alergicznej. Pacjenci z ryzykiem wystąpienia ciężkiej reakcji alergicznej, w tym wstrząsu anafilaktycznego powinni nosić przy sobie produkt (w obowiązującym terminie ważności dopuszcza się jego przechowywanie przez okres 6 miesięcy w temperaturze poniżej 25°C). Po zastosowaniu produktu pacjent powinien natychmiast uzyskać pomoc lekarską. Pacjent/opiekun powinien być poinformowany o możliwości wystąpienia dwufazowej anafilaksji, która charakteryzuje się początkową poprawą, a następnie, po kilku godzinach, nawrotem objawów. U pacjentów ze współistniejącą astmą może być zwiększone ryzyko wystąpienia ciężkiej reakcji anafilaktycznej. Pacjentów należy dokładnie poinstruować odnośnie okoliczności, w których mogą stosować produkt. Należy zachować ostrożność u osób z chorobą serca, np. chorobą wieńcową oraz chorobami mięśnia sercowego (lek może wywołać napad dławicy piersiowej), sercem płucnym, zaburzeniami rytmu serca lub tachykardią. U pacjentów z nadczynnością tarczycy, schorzeniami sercowo-naczyniowymi (ciężka dławica piersiowa, kardiomiopatia przerostowa z zawężeniem drogi odpływu z lewej komory i komorowe zaburzenia rytmu lub nadciśnienie tętnicze), guzem chromochłonnym, wysokim ciśnieniem śródgałkowym, ciężką niewydolnością nerek, gruczolakiem gruczołu krokowego prowadzącym do zalegania moczu, hiperkalcemią, hipokaliemią, cukrzycą, a także u pacjentów w podeszłym wieku oraz u kobiet w ciąży istnieje ryzyko wystąpienia działań niepożądanych po podaniu adrenaliny. Dzieciom o masie ciała poniżej 30 kg nie można podać dawki mniejszej niż 300 mikrogramów adrenaliny z odpowiednią dokładnością ze względu na konstrukcję ampułko-strzykawki. Dlatego też mniejsze dawki mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach zagrażających życiu i pod kontrolą lekarza. W przypadku wykonywania wstrzykiwań w to samo miejsce może wystąpić martwica, spowodowana zwężeniem naczyń krwionośnych. Przypadkowe wstrzyknięcie do naczynia może spowodować krwotok mózgowy, spowodowany nagłym wzrostem ciśnienia tętniczego. Przypadkowe wstrzyknięcie w ręce lub stopy może wywołać nagłe zmniejszenie przepływu krwi do przylegających tkanek w wyniku zwężenia naczyń. Należy ostrzec pacjentów o istnieniu alergenów wywołujących rekcje krzyżowe oraz skierować na diagnostykę alergologiczną, aby w miarę możliwości określić specyficzne dla nich alergeny. Adrenalina WZF zawiera 0,044 mmol/0,3 ml, tj. 0,147 mmol/ml (3,39 mg/ml) sodu. Produkt zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na ampułkostrzykawkę, to znaczy produkt uznaje się za „wolny od sodu”. Adrenalina WZF zawiera sodu pirosiarczyn (E 223) - produkt rzadko może powodować ciężkie reakcje nadwrażliwości i skurcz oskrzeli.

Działania niepożądane

Wystąpienie działań niepożądanych zależy od wrażliwości pacjenta na adrenalinę oraz od podanej dawki. Działania niepożądane występujące często, nawet po podaniu małych dawek adrenaliny to: Zaburzenia psychiczne: stan lękowy, pobudliwość nerwowa, niepokój. Zaburzenia układu nerwowego: ból głowy, zawroty głowy, osłabienie, drżenie. Zaburzenia serca: kołatanie serca, tachykardia. Zaburzenia naczyń: zimne kończyny. Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia: trudności w oddychaniu. Zaburzenia żołądka i jelit: nudności, wymioty. Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: bladość. Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania: nadmierna potliwość. Działania niepożądane występujące rzadko. Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: hiperglikemia, hipokaliemia, kwasica metaboliczna. Zaburzenia psychiczne: omamy. Zaburzenia układu nerwowego. omdlenia. Zaburzenia oka: rozszerzenie źrenic. Zaburzenia nerek i dróg moczowych: trudności w oddawaniu moczu z zatrzymaniem moczu włącznie. Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej: drżenia mięśniowe. Działania niepożądane, które występowały po zastosowaniu większych dawek adrenaliny lub u osób wrażliwych: zaburzenia rytmu serca (migotanie przedsionków lub zatrzymanie czynności serca), nagły wzrost ciśnienia tętniczego (czasami prowadzący do krwotoku mózgowego) oraz skurcz naczyń (np. skóry, błon śluzowych, nerek). Produkt zawiera pirosiarczyn sodu, który może powodować reakcje alergiczne, w tym reakcje anafilaktyczne lub reakcje zagrażające życiu lub mniej ciężkie napady astmy u osób wrażliwych. Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych; Al. Jerozolimskie 181C; 02-222 Warszawa; tel.: + 48 22 49 21 301; faks: + 48 22 49 21 309; e-mail: ndl@urpl.gov.pl. Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.

Podmiot odpowiedzialny

Polfa Warszawa S.A. Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu nr 10697 wydane przez MZ. Lek wydawany na podstawie recepty. Cena urzędowa detaliczna leku Adrenalina WZF 300 mcg/0,3 ml rozt. do wstrz. 1 amp. -strzykawka 1 ml wynosi w PLN: 55,64. Kwota dopłaty pacjenta (Leczenie doraźne w nagłych przypadkach ostrych reakcji alergicznych (anafilaksji), wywołanych przez pokarmy, leki, ukąszenia i użądlenia owadów oraz inne alergeny, jak również w przypadku anafilaksji samoistnej) wynosi w PLN: 27,82. ChPL: 05.03.2020 r.

ADR-WZF/186/02-2018

Oświadczenie

Wejście do serwisu dla lekarzy i farmaceutów wymaga potwierdzenia oświadczenia widocznego na stronie. Jeśli nie spełniasz wyżej wymienionych warunków, kliknij przycisk Anuluj.

Oświadczam, że jestem lekarzem, farmaceutą lub osobą prowadzącą zaopatrzenie w produkty lecznicze.