Szczepienia ochronne i anafilaksja | Odetchnij Spokojnie

Szczepienia ochronne i anafilaksja

Zagrażające życiu reakcje anafilaktyczne występują z częstością od 0,65 do 2,22 na 1 mln podanych dawek szczepionki. 1/3 reakcji natychmiastowych występuje po pierwszym podaniu danej szczepionki. Reakcje natychmiastowe w większości przebiegają wg I typu reakcji nadwrażliwości. Pierwsze objawy występują zazwyczaj kilka lub kilkanaście minut po podaniu szczepionki, a niemal wszystkie reakcje rozpoczynają się przed upływem 4 godzin (poza szczepionką przeciwko wściekliźnie, która może wywoływać reakcje zależne od IgE o opóźnionym początku). Prawie każdy składnik szczepionki może wywołać reakcję zależną od IgE, jednak najcięższe reakcje anafilaktyczne są wynikiem nadwrażliwości na owoalbuminę białka jaja kurzego, żelatynę i lateks.

W przypadku, kiedy wirusy szczepionkowe namnażane są na hodowli fibroblastów zarodków kurzych (szczepionki przeciwko odrze, śwince i różyczce, wściekliźnie, kleszczowemu zapaleniu mózgu), zawartość owoalbuminy jest prawie nieoznaczalna. Szczepionka taka może być stosowana nawet w przypadku klinicznie objawowej alergii pokarmowej na białka jaja kurzego bez uprzedniej diagnostyki alergologicznej nadwrażliwości na szczepionkę. W przypadku, kiedy wirusy szczepionkowe namnażane są na hodowli komórek zarodków kurzych (szczepionki przeciwko grypie oraz przeciw żółtej febrze), zawartość owoalbuminy jest większa i podanie takiej szczepionki może teoretycznie wywołać reakcję anafilaktyczną u uczulonych na białka jaja kurzego. Dotychczas nie określono ilości owoalbuminy, która wiązałaby się z większym ryzykiem działań niepożądanych.

Szczepienie przeciwko grypie

  • Wykonywanie testów skórnych (punktowych i śródskórnych) ze szczepionką przeciwko grypie pacjentom uczulonym na białka jaja kurzego, którzy nie mieli dotychczas reakcji niepożądanej na samą szczepionkę, nie ma uzasadnienia, ponieważ pacjenci z dodatnimi testami skórnymi mają podobną częstość reakcji niepożądanych, co pacjenci z negatywnymi wynikami testów skórnych.
  • W przypadku wystąpienia objawów nadwrażliwości po podaniu szczepionki przeciwko grypie przed podaniem kolejnej dawki konieczna jest diagnostyka alergologiczna (punktowe/śródskórne testy skórne z pełną szczepionką oraz z poszczególnymi składnikami szczepionki).
  • Według aktualnego (2012 rok) stanowiska ekspertów Amerykańskiej Akademii Alergii Astmy i Immunologii (AAAAI) pacjentom uczulonym na białka jaja kurzego – także tym, którzy mieli reakcję anafilaktyczną po spożyciu jaja kurzego (ale nie po podaniu szczepionki) – szczepionka przeciwko grypie może być podana w jednej dawce wyłącznie w ośrodku przygotowanym na leczenie anafilaksji z 30-minutową obserwacją po szczepieniu. Jeżeli jednak nie obserwowano po spożyciu jaja kurzego cięższych reakcji niż pokrzywka – szczepionka może być podana w gabinecie lekarza ogólnego.
  • Według ekspertów Brytyjskiego Departamentu Zdrowia pacjentom uczulonym na białka jaja kurzego nie należy podawać szczepionki przeciwko grypie zawierającej ≥0,06 μg owoalbuminy w objętości 0,5 ml. Jeżeli pacjent miał w przeszłości reakcję anafilaktyczną po spożyciu białka jaja kurzego, można podać szczepionkę zawierającą <0,06 μg owoalbuminy w objętości 0,5 ml wyłącznie w gabinecie alergologicznym lub w warunkach szpitalnych. Natomiast w przypadku pacjentów uczulonych na białko jaja kurzego, którzy nie mieli w przeszłości reakcji anafilaktycznej po spożyciu jaja kurzego – szczepionkę zawierającą <0,06 μg owoalbuminy w objętości 0,5 ml można podać w gabinecie lekarza ogólnego. Większość szczepionek przeciwko grypie, które są dopuszczone do stosowania w Polsce, zawiera mniej niż 0,06 μg owoalbuminy w objętości 0,5 ml. Wyjątkiem są Influvac (zawartość owoalbuminy ≤0,1 μg/0,5 ml) oraz Agrippal (zawartość owoalbuminy ≤0,2 μg/0,5 ml).

Zasady postępowania w przypadku nadwrażliwości na składniki szczepionki

  • Pacjenci z reakcją nadwrażliwości po spożyciu żelatyny lub mięsa wołowego/wieprzowego powinni mieć przeprowadzoną diagnostykę alergologiczną przed podaniem szczepionki zawierającej żelatynę (M-M-R VAX PRO, ZOSTAVAX).
  • Pacjenci, którzy mieli reakcję anafilaktyczną po miejscowym lub ogólnym podaniu neomycyny, nie powinni być szczepieni szczepionkami zawierającymi neomycynę (ENCEPUR, FSME-IMUN, IMOVAX-POLIO, M-M-R VAX PRO, POLIO SABIN ORAL, PRIORIX, RABIPUR, TWINRIX, VARILRIX, VAXIGRIP, VERORAB, ZOSTAVAX).
  • Diagnostykę serologiczną (oznaczanie asIgE dla poszczególnych składników szczepionki) i/lub punktowe testy skórne z całą szczepionką stosuje się najczęściej w przypadku podejrzenia nadwrażliwości na szczepionki przeciwko grypie, pneumokokom, ospie wietrznej, przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi oraz przeciwko odrze, śwince i różyczce.
  • Diagnostyka serologiczna (asIgE) jest dostępna tylko dla niektórych alergenów (żelatyny wołowej, żelatyny wieprzowej, białek jaja kurzego, drożdży Saccharomyces cerevisiae, lateksu).
  • W przypadku poszczepiennej reakcji anafilaktycznej wykonywanie punktowych testów skórnych z całą szczepionką należy rozpocząć od roztworu szczepionki rozcieńczonej w stosunku 1:10, porównując wynik z testem kontrolnym dodatnim (histamina) i testem kontrolnym ujemnym (rozcieńczalnik). Wynik odczytuje się po 15 minutach (dodatni w przypadku średniej średnicy bąbla większej co najmniej o 3 mm od ujemnego testu kontrolnego). Jeżeli wynik punktowego testu skórnego jest negatywny, należy wykonać test ze szczepionką nierozcieńczoną, odczytując wynik testu w opisany powyżej sposób. W przypadku ujemnego testu punktowego ze szczepionką nierozcieńczoną należy wykonać test śródskórny ze szczepionką rozcieńczoną w stosunku 1:100. Nie wykonuje się testów śródskórnych z mniejszymi rozcieńczeniami szczepionki z powodu silnego odczynu z podrażnienia.
  • W przypadku wystąpienia innej reakcji niż zagrażająca życiu reakcja anafilaktyczna, punktowe testy skórne można wykonać ze szczepionką nierozcieńczoną i jeżeli wynik testów jest negatywny, należy wykonać test śródskórny z rozcieńczeniem 1:100.
  • Jeżeli reakcja poszczepienna nie miała charakteru anafilaksji uogólnionej, a wykonane testy śródskórne są ujemne, szansa, że pacjent ma swoiste przeciwciała przeciwko testowanym alergenom, jest skrajnie mała i szczepienie powinno być wykonane wg ogólnych zaleceń, z koniecznością 30-60-minutowej obserwacji stanu klinicznego pacjenta po iniekcji szczepionki w gabinecie z zabezpieczeniem w standardowy sprzęt i leki służące do leczenia reakcji anafilaktycznej. Jeżeli reakcja po poprzednim szczepieniu była uogólnioną reakcją anafilaktyczną, pomimo ujemnych testów śródskórnych, zalecane jest podanie w pierwszej iniekcji 10% dawki, a następnie resztę szczepionki po 60-minutowym bezobjawowym okresie obserwacji.
  • Jeżeli po poprzednim szczepieniu wystąpiła reakcja natychmiastowa i wykonane testy skórne są dodatnie, a podanie szczepionki jest konieczne w związku z dużym ryzykiem choroby zakaźnej – szczepionkę można podać w stopniowo zwiększających się dawkach wg przedstawionego schematu z zapewnieniem intensywnego nadzoru umożliwiającego rozpoznanie i skuteczne leczenie anafilaksji.

Źródło: Anafilaksja. Sytuacje szczególne Wybrane zagadnienia dla alergologów dr n. med. Łukasz Błażowski, prof. dr hab. n. med. Barbara Rogala, dr hab. n. med. Ewa Cichocka-Jarosz, prof. dr hab. n. med. Jerzy Kruszewski, prof. dr hab. n. med. Piotr Kuna, prof dr hab. n. med. Bolesław Samoliński

Zobacz też

Adrenalina WZF

Skład i postać

Adrenalina WZF (Adrenalinum). 1 ml roztworu do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce zawiera 1 mg adrenaliny w postaci adrenaliny winianu. Jedna dawka 0,3 ml zawiera 300 mikrogramów adrenaliny. Roztwór do wstrzykiwań. Bezbarwny lub prawie bezbarwny, przezroczysty płyn. Substancja pomocnicza o znanym działaniu: sodu pirosiarczyn (E 223).) 1 mg/1 ml.

Wskazania

Leczenie doraźne w nagłych przypadkach ostrych reakcji alergicznych (anafilaksji), wywołanych przez pokarmy, leki, ukąszenia i użądlenia owadów oraz inne alergeny, jak również w przypadku anafilaksji samoistnej.

Dawkowanie i sposób podawania

Zazwyczaj stosuje się od 0,005 mg/kg mc. do 0,01 mg/kg mc., jednak w niektórych przypadkach może być konieczne zastosowanie większej dawki. Dorośli i dzieci o masie ciała powyżej 30 kg: zazwyczaj stosuje się 300 mikrogramów (0,3 ml). W przypadku braku poprawy stanu klinicznego lub jego pogorszenia, 5-15 minut po pierwszym zastrzyku można podać drugi zastrzyk z dodatkową dawką produktu Adrenalina WZF. Zaleca się przepisywanie pacjentom dwóch ampułko-strzykawek produktu Adrenalina WZF, które powinni mieć zawsze przy sobie. Dzieciom o masie ciała poniżej 30 kg nie można podać dawki mniejszej niż 300 mikrogramów z odpowiednią dokładnością ze względu na konstrukcję ampułko-strzykawki. Dlatego też mniejsze dawki mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach zagrażających życiu i pod kontrolą lekarza. Sposób podawania. Produkt należy wstrzykiwać wyłącznie domięśniowo. Ampułko-strzykawka ma blokadę umożliwiającą podanie jednorazowej dawki 300 mikrogramów adrenaliny. Ze względu na stabilność produktu ampułko-strzykawka zawiera 1 ml roztworu. Po podaniu dawki leku w ampułko-strzykawce pozostaje 0,7 ml roztworu, ale ampułko-strzykawka nie nadaje się do ponownego użytku i należy ją w bezpieczny sposób usunąć. Produkt należy podawać natychmiast po wystąpieniu objawów ciężkiej reakcji alergicznej (w tym wstrząsu anafilaktycznego). Mogą one wystąpić w ciągu kilku minut od zetknięcia się z alergenem i zazwyczaj są to: pokrzywka, zaczerwienienie lub obrzęk naczynioruchowy. Objawy o ciężkim przebiegu obejmują układ oddechowy i krążenia. Produkt należy wstrzykiwać tylko w mięsień w przednio-bocznej części uda, nie wstrzykiwać w mięśnie pośladka. Miejsce, w które wstrzyknięto produkt należy lekko masować przez 10 sekund po wykonaniu iniekcji. Pacjenta/opiekuna należy poinformować, że po każdorazowym użyciu produktu Adrenalina WZF: należy zadzwonić po natychmiastową pomoc medyczną, wezwać karetkę pogotowia oraz powiedzieć, że jest to „anafilaksja”, nawet jeśli objawy ulegną poprawie; w przypadku pacjentów przytomnych korzystne jest ułożenie płasko z uniesionymi nogami, jeżeli jednak występują trudności z oddychaniem, powinni oni usiąść. Nieprzytomnych pacjentów należy ułożyć na boku w pozycji bezpiecznej; pacjent powinien w miarę możliwości pozostać z inną osobą, do momentu przybycia pomocy medycznej.

Przeciwwskazania

UWAGA: w stanach zagrożenia życia nie ma bezwzględnych przeciwwskazań do zastosowania adrenaliny. Nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą.

Ostrzeżenia i zalecane środki ostrożności

Wszystkich pacjentów, którym przepisuje się produkt Adrenalina WZF, należy dokładnie poinformować o wskazaniach do stosowania oraz właściwym sposobie podawania. Usilnie zaleca się przeszkolenie osób z najbliższego otoczenia pacjenta (np. rodziców, opiekunów, nauczycieli) w zakresie poprawnego stosowania produktu Adrenalina WZF w przypadku konieczności udzielenia pomocy w nagłej sytuacji. Adrenalina WZF jest przeznaczona do stosowania w sytuacjach zagrożenia życia, wynikającego z wystąpienia ciężkiej reakcji alergicznej. Pacjenci z ryzykiem wystąpienia ciężkiej reakcji alergicznej, w tym wstrząsu anafilaktycznego powinni nosić przy sobie produkt (w obowiązującym terminie ważności dopuszcza się jego przechowywanie przez okres 6 miesięcy w temperaturze poniżej 25°C). Po zastosowaniu produktu pacjent powinien natychmiast uzyskać pomoc lekarską. Pacjent/opiekun powinien być poinformowany o możliwości wystąpienia dwufazowej anafilaksji, która charakteryzuje się początkową poprawą, a następnie, po kilku godzinach, nawrotem objawów. U pacjentów ze współistniejącą astmą może być zwiększone ryzyko wystąpienia ciężkiej reakcji anafilaktycznej. Pacjentów należy dokładnie poinstruować odnośnie okoliczności, w których mogą stosować produkt. Należy zachować ostrożność u osób z chorobą serca, np. chorobą wieńcową oraz chorobami mięśnia sercowego (lek może wywołać napad dławicy piersiowej), sercem płucnym, zaburzeniami rytmu serca lub tachykardią. U pacjentów z nadczynnością tarczycy, schorzeniami sercowo-naczyniowymi (ciężka dławica piersiowa, kardiomiopatia przerostowa z zawężeniem drogi odpływu z lewej komory i komorowe zaburzenia rytmu lub nadciśnienie tętnicze), guzem chromochłonnym, wysokim ciśnieniem śródgałkowym, ciężką niewydolnością nerek, gruczolakiem gruczołu krokowego prowadzącym do zalegania moczu, hiperkalcemią, hipokaliemią, cukrzycą, a także u pacjentów w podeszłym wieku oraz u kobiet w ciąży istnieje ryzyko wystąpienia działań niepożądanych po podaniu adrenaliny. Dzieciom o masie ciała poniżej 30 kg nie można podać dawki mniejszej niż 300 mikrogramów adrenaliny z odpowiednią dokładnością ze względu na konstrukcję ampułko-strzykawki. Dlatego też mniejsze dawki mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach zagrażających życiu i pod kontrolą lekarza. W przypadku wykonywania wstrzykiwań w to samo miejsce może wystąpić martwica, spowodowana zwężeniem naczyń krwionośnych. Przypadkowe wstrzyknięcie do naczynia może spowodować krwotok mózgowy, spowodowany nagłym wzrostem ciśnienia tętniczego. Przypadkowe wstrzyknięcie w ręce lub stopy może wywołać nagłe zmniejszenie przepływu krwi do przylegających tkanek w wyniku zwężenia naczyń. Należy ostrzec pacjentów o istnieniu alergenów wywołujących rekcje krzyżowe oraz skierować na diagnostykę alergologiczną, aby w miarę możliwości określić specyficzne dla nich alergeny. Adrenalina WZF zawiera 0,044 mmol/0,3 ml, tj. 0,147 mmol/ml (3,39 mg/ml) sodu. Produkt zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na ampułkostrzykawkę, to znaczy produkt uznaje się za „wolny od sodu”. Adrenalina WZF zawiera sodu pirosiarczyn (E 223) - produkt rzadko może powodować ciężkie reakcje nadwrażliwości i skurcz oskrzeli.

Działania niepożądane

Wystąpienie działań niepożądanych zależy od wrażliwości pacjenta na adrenalinę oraz od podanej dawki. Działania niepożądane występujące często, nawet po podaniu małych dawek adrenaliny to: Zaburzenia psychiczne: stan lękowy, pobudliwość nerwowa, niepokój. Zaburzenia układu nerwowego: ból głowy, zawroty głowy, osłabienie, drżenie. Zaburzenia serca: kołatanie serca, tachykardia. Zaburzenia naczyń: zimne kończyny. Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia: trudności w oddychaniu. Zaburzenia żołądka i jelit: nudności, wymioty. Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: bladość. Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania: nadmierna potliwość. Działania niepożądane występujące rzadko. Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: hiperglikemia, hipokaliemia, kwasica metaboliczna. Zaburzenia psychiczne: omamy. Zaburzenia układu nerwowego. omdlenia. Zaburzenia oka: rozszerzenie źrenic. Zaburzenia nerek i dróg moczowych: trudności w oddawaniu moczu z zatrzymaniem moczu włącznie. Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej: drżenia mięśniowe. Działania niepożądane, które występowały po zastosowaniu większych dawek adrenaliny lub u osób wrażliwych: zaburzenia rytmu serca (migotanie przedsionków lub zatrzymanie czynności serca), nagły wzrost ciśnienia tętniczego (czasami prowadzący do krwotoku mózgowego) oraz skurcz naczyń (np. skóry, błon śluzowych, nerek). Produkt zawiera pirosiarczyn sodu, który może powodować reakcje alergiczne, w tym reakcje anafilaktyczne lub reakcje zagrażające życiu lub mniej ciężkie napady astmy u osób wrażliwych. Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych; Al. Jerozolimskie 181C; 02-222 Warszawa; tel.: + 48 22 49 21 301; faks: + 48 22 49 21 309; e-mail: ndl@urpl.gov.pl. Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.

Podmiot odpowiedzialny

Polfa Warszawa S.A. Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu nr 10697 wydane przez MZ. Lek wydawany na podstawie recepty. Cena urzędowa detaliczna leku Adrenalina WZF 300 mcg/0,3 ml rozt. do wstrz. 1 amp. -strzykawka 1 ml wynosi w PLN: 55,64. Kwota dopłaty pacjenta (Leczenie doraźne w nagłych przypadkach ostrych reakcji alergicznych (anafilaksji), wywołanych przez pokarmy, leki, ukąszenia i użądlenia owadów oraz inne alergeny, jak również w przypadku anafilaksji samoistnej) wynosi w PLN: 27,82. ChPL: 05.03.2020 r.

ADR-WZF/186/02-2018

Oświadczenie

Wejście do serwisu dla lekarzy i farmaceutów wymaga potwierdzenia oświadczenia widocznego na stronie. Jeśli nie spełniasz wyżej wymienionych warunków, kliknij przycisk Anuluj.

Oświadczam, że jestem lekarzem, farmaceutą lub osobą prowadzącą zaopatrzenie w produkty lecznicze.